Serikali ya Afrika Kusini imeitupilia mbali ombi lililofunguliwa katika Mahakama ya Kimataifa ya Jinai (ICC) yenye makao yake The Hague, na kuliita ombi hilo kuwa ni la 'kuchukua fursa.' Ombi hilo lilifunguliwa na raia wawili wa Ghana ambao wanataka uchunguzi wa kimataifa kuhusu mashambulizi yanayoendelea dhidi ya wahamiaji nchini Afrika Kusini, huku maandamano ya kupinga uwepo wa wahamiaji bila nyaraka za kisheria yakizidi kuongezeka nchini humo.
Madai ya Ombi na Jibu la Serikali
Ombi hilo, lililofunguliwa wiki iliyopita, lina saini za Palgrave Boakye-Danquah, ambaye aliwahi kuwa msemaji wa serikali ya Ghana katika masuala ya utawala na usalama, pamoja na Emmanuel Kotin, mtaalamu wa mapambano dhidi ya ugaidi na usalama. Ombi hilo linadai kwamba kumekuwepo na 'mkondo wa mashambulizi ya kina na ya kimfumo' dhidi ya wahamiaji nchini Afrika Kusini, na kwamba vitendo hivyo vinaweza kufifika ngazi ya uhalifu dhidi ya ubinadamu.
Wahusika wawili hao walisema katika taarifa yao:
"Kwa miaka mingi, ndugu na dada zetu wa Afrika wamekuwa wakiuawa, kupigwa na kufukuzwa kutoka majumbani mwao Afrika Kusini. Ingawa tunawasifu watu binafsi wa Afrika Kusini ambao wamekashifu vitendo hivi, mkondo, kiwango na kurudiwa kwa ukatili huu vinazua maswali mazito kuhusu kushindwa kwa mamlaka za serikali kuzuia, kuchunguza na kuadhibu uhalifu huu."
Wizara ya Mambo ya Nje ya Afrika Kusini ilijibu kwa kusema kwamba ombi hilo halikidhi kiwango cha kisheria kinachohitajika na ICC, na kwamba mfumo wa mahakama wa nchi hiyo una uwezo wa kushughulikia masuala kama hayo. ICC bado haijajibu hadharani kuhusu kama itachunguza ombi hilo.
Mvutano wa Kidiplomasia kati ya Ghana na Afrika Kusini
Uhusiano kati ya Ghana na Afrika Kusini umezorota kwa kiasi kikubwa kutokana na hali hii. Ghana ilikuwa moja ya nchi za kwanza za Afrika kuwarudisha nyumbani raia wake kutoka Afrika Kusini baada ya wimbi jipya la maandamano ya kupinga wahamiaji. Serikali ya Ghana ilidai kwamba mmoja wa raia wake aliuawa katika ukatili unaohusiana na maandamano hayo — madai ambayo mamlaka za Afrika Kusini yamekataa kabisa.
Viongozi wa umoja wa kikanda wa Afrika Magharibi, Ecowas, pia wamekashifu mashambulizi yanayoripotiwa dhidi ya wahamiaji wa Afrika nchini Afrika Kusini, hasa 'matibabu ya kudhalilisha raia wa Afrika Magharibi.' Waliitaka serikali ya Afrika Kusini kuchukua hatua za haraka kukomesha ukatili huo na kuhakikisha usalama wa raia wa kigeni.
Hali ya Wahamiaji nchini Afrika Kusini
Maandamano dhidi ya wahamiaji yaliyozidi nchini Afrika Kusini yamesababisha msukosuko mkubwa miongoni mwa jamii za kigeni. Vikundi vya kupinga wahamiaji viliweka tarehe ya 30 Juni kama mwisho wa muda kwa wahamiaji wasio na nyaraka kuondoka nchini, na watu wengi wa kigeni wamekimbia ili kuepuka ukatili na vitisho.
Serikali ya Afrika Kusini inasema wahamiaji zaidi ya 53,000 wamefukuzwa au wamerudishwa nyumbani kwa hiari hivi karibuni. Hata hivyo, takwimu zilizokusanywa na shirika la habari la AFP kutoka kwa serikali za nchi za wahamiaji zinaonyesha kuwa zaidi ya watu 160,000 wameondoka Afrika Kusini katika miezi miwili iliyopita. Nchi kama Kenya, Malawi, Nigeria na Uganda pia zimekuwa zikiandaa ndege na mabasi ya kuwarudisha raia wao nyumbani.
Waandamanaji wanadai kwamba wahamiaji wanachangia ukosefu mkubwa wa ajira, kuongezeka kwa uhalifu na kushuka kwa huduma za umma. Hata hivyo, Umoja wa Mataifa umeonya dhidi ya kutumia wahamiaji kama kichwa cha ngila kwa matatizo ya kiuchumi na kijamii ya Afrika Kusini.
Msimamo wa Rais Ramaphosa na Wito wa Mazungumzo
Rais wa Afrika Kusini Cyril Ramaphosa amekiri wasiwasi wa umma kuhusu uhamiaji, lakini amekashifu mashambulizi dhidi ya wahamiaji na kuwaonya raia wa nchi hiyo dhidi ya kujifanyia haki. Serikali yake pia imetoa wito kwa Umoja wa Afrika kushiriki katika mazungumzo mapana kuhusu sababu za msingi za uhamiaji barani Afrika.
Afrika Kusini, ambayo ni taifa tajiri zaidi barani Afrika, imekuwa ikivutia wahamiaji kutoka maeneo mbalimbali kwa muda mrefu, huku baadhi yao wakiingia nchini kwa njia zisizo za kisheria. Kulingana na takwimu rasmi, kuna zaidi ya raia wa kigeni milioni tatu wenye nyaraka nchini Afrika Kusini, bila kuhesabu wale walioingia kinyume cha sheria.
Chanzo: BBC News Africa
